Küresel sıcaklıkların artması konusunda endişelenmek için bir nedene daha ihtiyacınız varsa, kendiliğinden patlayan zemini de listeye ekleyebilirsiniz.
2014 yılında Sibirya’nın Yamal Yarımadası’nda tuhaf bir krater bulundu. O zamandan beri birkaç benzer delik daha bulundu. Bölgeleri inceleyen jeologlar bunların patlamaların sonucu olduğu sonucuna vardı.
Bunlar sadece çukurlar olmadığından patlamalar olmuş olmalı. Bazı kraterlerin derinliği 165 feet (50 metre) kadardır. Kraterlerin olduğu bölgelerde yüksek düzeyde metan tespit edildi; önde gelen bilim insanları, büyük miktarda Sibirya’daki sürekli donmuş toprak tabakasının altında hapsolmuş yanıcı gazın, bölgenin ortalama sıcaklığı arttıkça açığa çıktığına inanıyordu. Ancak daha ileri araştırmalar, permafrost’un erimesinin tek başına patlamaya neden olamayacağını ortaya koydu.
Artık kimya mühendislerinden oluşan bir ekip sayesinde nihayet ne olabileceğini biliyoruz. Yayınlamak bulgular Jeofizik Araştırma Mektuplarında bilim insanları, hızlı yer altı basınç değişikliklerinin işlerin kablooey’e gitmesinde anahtar rol oynadığını yazdı.
Araştırmada çalışan Cambridge Üniversitesi’nden kimya mühendisi Ana Morgado, bir basın açıklamasında “Bu olgunun gerçekleşmesine izin veren çok ama çok özel koşullar var” dedi. “Çok niş bir jeolojik alandan bahsediyoruz.”
Morgado ve meslektaşları kraterlerin içindeki ve etrafındaki zeminin yapısını incelemeye başladıkça patlamanın kimyasal reaksiyonların sonucu olmadığını ve fiziksel bir kaynağa sahip olması gerektiğini fark ettiler.
Cevabı yarımadanın çok katmanlı zemininde buldular. En üstte mevsimler değiştikçe eriyen ve yeniden donan toprak bulunur. Bunun altında, adından da anlaşılacağı gibi kalıcı olarak donmuş halde kalan permafrost yatıyor. Bunların altında işlerin ilginçleştiği ve potansiyel olarak patlayıcı olduğu yer var.
Son buzul çağında buzulların oluşmasıyla deniz suları geriledi. Geride kalan tuz, geride kalan yüksek tuz seviyeleri nedeniyle donmayan jeolojik bir katman olan kriyopeglerin oluşmasına neden oldu. Yamal Yarımadası’ndaki kriopegler yaklaşık 1 metre kalınlığındadır ve yer altında 50 metreye kadar derinliğe sahip olabilir. Yerin daha derinlerinde, kriyopeglerin altında kristalize metanla dolu başka bir katman daha yatıyor.
Binlerce yıl boyunca bu katmanlar arasındaki denge korundu ancak artan sıcaklıklar bu döngüyü bozdu. 1980’lerden bu yana üst topraktaki su daha da eriyerek alttaki katmanlara daha da derinlere akmaya başladı. Sonunda kriyopeglere ulaşmaya başladı.
Sızıntı yapan su birikmeye başladı ancak bu durum kriyopegde basınç artışlarına yol açtı. Yüzeyde çatlaklar oluşmaya başladı ve bu da basıncın hızla düşmesine neden oldu. Bütün bunlar patlayıcı metanın üzerinde oluyor, yani bir nevi havai fişek fabrikasında kibritlerle oynamaya benziyor. Gaz yüzeye çıktı ve ardından KABAM! Yerde korkunç, yeni, gizemli bir delik var.
Kokusuz gazın kendiliğinden patlaması kötüdür. Daha da kötüsü metanın, CO2’den bile daha fazla ısıyı hapseden güçlü bir sera gazı olmasıdır. Patlamalar öncelikle iklim değişikliğinden kaynaklandığı için, bu aslında aşağı doğru bir sarmaldır; burada ısınma patlamalara neden olur ve bu da daha fazla ısınmaya neden olur. Krater oluşturan patlamaların ne sıklıkla meydana geldiği belli değil ve Morgado, sürecin “çok seyrek” meydana gelen bir şey olabileceğini söyledi.
İşte buyurun. İklim değişikliği, üzerinde yürüdüğümüz zemini barut fıçısına çeviriyor; en azından Sibirya tundrasında yaşıyorsanız.
