Uzaylılara neden bu kadar hayranız?

Robert Smith, uzaylıların kazandığına ikna olmuş durumda. “İstila gerçekleşti—her şey bitti,” diyor Alberta Üniversitesi’nde uzaylıların tarihi üzerine ders veren uzay tarihçisi.

Smith’in onların gerçek varlığına inanması değil, uzaylıların insan hayal gücünde hak iddia etmesi.

“Herhangi bir gecenin TV listelerine bakın ve her yerde oldukları açıktır,” diyor. “Uzaylılarla ilgili programların sayısı çarpıcı.”

Geçtiğimiz ay, Alien serisinin yedinci filmi “Alien Romulus” dünya çapında sinemalarda gösterime girdi. Seri, 1979’dan beri kolektif hayal gücünü ele geçirdi ve yavaşlama belirtisi göstermiyor. Romulus şu ana kadar dünya çapında 225 milyon dolardan fazla hasılat elde etti ve bu da onu serinin en yüksek hasılat yapan üçüncü filmi yaptı.

Smith, Aralık 2021’de fırlatılan James Webb teleskobunun her ayrıntısını, konuyla ilgili çıkacak bir kitap için takip etmediği zamanlarda, “Dünya Dışı Yaşam Tartışmasının Tarihi” adlı kıdemli bir seminer için notlarını gözden geçiriyor. Ona göre, bu, “antik dünyadan günümüze dünya dışı yaşamın varlığını, doğasını ve olası önemini” araştıran dünyadaki tek ders.

Smith, uzaylıların en azından antik çağlardan beri hayal gücümüzü istila ettiğini iddia ediyor. Evrenin atomlardan oluştuğu fikrini ilk ortaya atan Yunan filozof Epikuros, Romalı şair Lucretius’un yaptığı gibi, başka dünyalar hakkında spekülasyonlarda bulundu.

MS 2. yüzyılda Samosatalı Lucian, bilimkurgu türünün ilk örneği olarak kabul edilen, Venüs’ün kolonileştirilmesi için Güneş ve Ay sakinlerinin birbirleriyle mücadelesini konu alan “Gerçek Bir Hikaye” adlı hiciv eserini yazdı.

Smith, “Öteki diye adlandırabileceğimiz şeylere karşı her zaman bir hayranlık vardı. Bunlar çoğunlukla bize çok benziyor ama bazen farklı, hatta inanılmaz derecede farklı olabiliyor,” diyor.

“Uzaylılar bir tür ayna haline geliyor ve insanların uzaylıları nasıl gördüğünü anlamaya çalışarak, insanların insan olmanın ne anlama geldiğini de öğreniyoruz.”

Smith, Orta Çağ’daki Katolik Kilisesi’nin bile uzaylıların varlığını Tanrı’nın gücünün bir göstergesi olarak gördüğünü söylüyor.

“Eğer bir ortaçağ üniversitesine gitmiş olsaydınız… muhtemelen inceleyeceğiniz konulardan biri diğer dünyalar olurdu, çünkü eğer başka dünyaların olmadığını söylerseniz, bu Tanrı’nın gücünü sınırlamak olarak kabul edilirdi.”

Smith, uzaylılara olan popüler hayranlığın, Fransız yazar Bernard le Bovier de Fontenelle’in 1686’da “Conversations on the Plurality of Worlds” adlı eserinin yayınlanmasıyla başladığını söylüyor. Yayıncılık tarihindeki ilk bilimsel gişe rekorları kıran eser olarak kabul edilen eser, o dönemde birçok kişi tarafından okundu ve yaklaşık 100 baskıdan sonra bugün hala basılıyor.

Smith’e göre metnin en iyi İngilizce çevirisi, 1990 yılında eski bir A Üniversitesi İngilizce profesörü ve bilimkurgu yazarı olan HA Hargreaves tarafından yapıldı.

Aydınlanma Çağı’nın ilk büyük eserlerinden biri olarak kabul edilen eser, kısmen Kopernik’in Dünya’nın Güneş etrafında değil, Güneş’in Dünya etrafında döndüğü şeklindeki devrim niteliğindeki keşfinden esinlenmiştir. Kozmolojideki bu değişim, diğer güneş sistemlerinin ve dolayısıyla diğer dünyaların olasılığını mümkün kılmıştır.

Smith, “18. yüzyılda eğitimli insanların büyük çoğunluğu muhtemelen başka dünyalarda yaşama inanıyordu” diyor.

“Conversations”ın ve dünya dışı yaşam fikrinin popülaritesi 19. yüzyıla kadar artarak, dönemin iki önemli entelektüeli olan bilim insanı David Brewster ile Anglikan rahibi ve bilim felsefecisi William Whewell arasında hararetli bir tartışmayı körükledi. Smith, bu tartışmanın “muazzam bir edebiyat külliyatına yol açtığını” söylüyor ve bunların arasında belki de tüm zamanların en ünlü uzaylı istilası hikayesi olan HG Wells’in 1897 tarihli “Dünyalar Savaşı” da var ve bu eser 20. yüzyıla kadar silinmez bir iz bıraktı.

Wells’in romanı, İngiliz emperyalizmine ilişkin kaygının bir yansıması olarak yaygın olarak görüldü. Yazar bir keresinde hikayenin bir tartışmanın tetiklemesiyle Kardeşiyle, İngilizlerin Tazmanya’yı acımasızca sömürgeleştirmesi hakkında konuşuyordu; Marslılar İngiltere’ye aynı şekilde davranırsa ne olacağını merak ediyordu.

Dünyalar Savaşı, temel bir insan korkusuna değiniyor ve bu korku, 1938’de Orson Welles’in seslendirdiği CBS Radyo versiyonunun, kurgu olduğunu fark etmeyen bazı dinleyiciler arasında paniğe yol açtığı söylendiğinde ortaya çıktı.

Smith, 20. yüzyılın ilk yarısında, gök bilimcilerin güneş sistemlerinin nispeten nadir olduğunu varsaymasıyla, uzaylılara olan ilginin büyük ölçüde azaldığını söylüyor. Ancak çılgınlık, 1950’lerin sonu ve 1960’ların başındaki uzay yarışı ile tekrar başladı.

“Uzaya bir uzay aracı gönderdiğimiz anda, bunun sonuçlarını düşünmeye başladık,” diyor Smith. “Unutmayın, Amerikalılar aslında iki yüzüncü yıllarını kısmen Mars’ta yaşam arayarak kutladılar (1976’da Viking 1’in fırlatılmasıyla).”

O zamandan beri uzaylılara olan ilgi durmaksızın ve yaygınlaştı; “Invasion of the Body Snatchers”, “Star Trek” ve “2001: A Space Odyssey”den “Alien”, “Close Encounters of the Third Kind”, “The X-Files” ve “Dr. Who”ya kadar uzaylılarla ilgili her şeye olan hayranlığımızı kanıtlayan bir sürü film çekildi. Ve bunlar sadece yüzeysel kalıyor.

Uzun vadeli bir bakış açısıyla bakıldığında, Smith uzaylıların varlığına inanıyor mu? Büyük bilimkurgu yazarı Arthur C. Clarke’a güvenmeyi tercih ediyor. “İki olasılık var: Ya evrende yalnızız ya da değiliz. İkisi de eşit derecede korkutucu.”