Büyük küresel dönüşümlerin yaşandığı bir çağda, umut, zamanımızın belirsizlikleri ve zorluklarıyla yüzleşmek için temel bir unsur olduğunu kanıtlıyor; yalnızca değişim karşısında uyum sağlama yeteneğini güçlendirmekle kalmıyor, aynı zamanda daha iyi ve sürdürülebilir bir gelecek vizyonlarına ilham vererek kolektif eylem için bir katalizör görevi görüyor. Umut, yalnızca bireysel düzeyde değil, aynı zamanda sosyal düzeyde de önemli bir kaynak olabilir; toplulukların ortak hedefler doğrultusunda harekete geçmesine ve sürekli değişen bir dünyada dayanıklılık oluşturmasına olanak tanır. Kültürel melezleşme süreçlerinde insan, Nietzsche’nin tanımladığı ip cambazı figürünü temsil ediyor gibi görünüyor; bu figür, her zaman “garanti edilemeyen bir gelecek ile bir gelecek arayan çılgın ilerleme hızı arasındaki bir ara alanda” dengede duran bir varoluştur. (Braidotti, 2008).
Bilim ve küresel ısınma
Antropolojik sonrası dönüşümleri kapsayan bu bağlamda dijital sanatlar ve teknolojik yenilikler, alternatif fırsatları keşfetmenin, bilinci uyandırmanın ve diyaloğu teşvik etmenin yollarını izleyebilir. Yaratıcılık böylece sosyal dokuyu güçlendirmeye ve değişim için olası alanları teşvik etmeye katkıda bulunabilir. Linz’de düzenlenen Ars Electronica festivalinin (4 – 8 Eylül 2024) amaçlarından biri de bu. Bu festivalin başlığı “Umut – gidişatı kim çevirecek”. Rahatsızlık ve ızdırap duyguları karşısında vicdanları sarsan Beatie Wolfe’un (İngiltere) “Duman ve Aynalar” adlı çalışması, küresel ısınmaya ilişkin bilimsel gerçekler ile inkarcı ideolojilerin konumları arasında giderek artan gerilimi vurgulayan bir görselleştirmedir. Video, altmış yıllık iklim verilerini yayıyor ve büyük petrol şirketlerinin iklim bilgisini “inkar et, şüphe et ve geciktir” şeklindeki reklam sloganlarıyla karşılaştırıldığında artan metan seviyelerine odaklanıyor.
Yapay Zeka ile Hatırlamak
Ancak Ars Electronica’nın sanat yönetmeni Gerfried Stocker’ın da belirttiği gibi umut, “pasif bir durum olarak değil, bizi zorluklara rağmen ilerlemeye motive eden aktif bir güç olarak” anlaşılmalıdır. Bunun bir örneği, Paul Trillo’nun (ABD) “En Zor Kısmı Yıkanmış” adlı çalışmasıdır; bu, sevilen birini bırakmaya davettir ve ölümden sonra bile onu hayal etmeye devam etme umudunu yeşertir. OpenAI tarafından geliştirilen metinden videoya üretken yapay zeka modeli Sora ile yapılan ilk müzik videosudur. Hikaye, bir çiftin ortaokuldan sonraki hayata kadar en önemli anlarını anlatıyor. Sanatçı, hiç var olmayan anıları keşfetmek için Sora’nın rüya mantığından yararlandı: Sahneler, insan figürleri, manzaralar ve birleşen ve deforme olan, gerçeklik ile fantezi arasındaki sınırları bulanıklaştıran nesnelerle kesintisiz bir şekilde akıyor gibi görünüyor.
Antik kültürleri aktarmak ve geliştirmek için farklı teknikler ve teknolojiler arasındaki bağlantılar, Diane Cescutti’nin (Fransa) “Nosukaay” çalışmasının temelini oluşturuyor. Bu, bir bilgisayar ile Batı Afrika dokuma tezgahının melez bir formu olan bir tekstil makinesini yeniden üreten etkileşimli bir enstalasyondur. Bir ekranda tanrı Nosukaay, bilgisayarlar arasındaki bağlantıları, Manjak dokumacılığını ve matematiği vurgulayan bir hikaye anlatıyor: izleyici, Manjak pagne’yi gerçek bir klavye gibi kullanarak anlatıya katılabilir.
Biyosentrik bakış açısı
Ayrıca Amir Bastan (İrlanda) ve Noor Stenfert Kroese’nin (Hollanda) biyosanat projesinde, uzak dünyalar arasında bir birliktelik, reishi mantarları ile robotik bir sistem arasında bir tür diyalog yaratılıyor. “Zoe”, doğanın ve teknolojinin birbirini önemsediği ve algılama teknolojileri aracılığıyla birbirini etkilediği bir ekosistemdir. Farklı disiplin alanları arasındaki ilişkilerin yeni dinamiklerini öne çıkaran “Zoe”, sanat kavramının nasıl hızla değiştiğini ve yaratıcılığın da hassas dengeler üzerinde nasıl gelişebileceğini biyomerkezli bir bakış açısıyla gösteren dillerden biri.
