Bir şeyin “viral hale geldiğini” söylüyoruz çünkü söylentilerin ve yanlış bilginin bir enfeksiyonun yayılma şekline benzediğini düşünme eğilimindeyiz. Ancak bugünlerde, yanlış bilgiyi bir tür fisyon reaksiyonu olarak modelleyen yeni bir makaleye göre, bir şeyin “nükleer hale geldiğini” söylemek daha doğru olabilir.
Anlık veri iletimi çağından önce bile yaygın bir bilgelik şöyle diyordu: “Gerçek henüz çizmelerini giymemişken, yalan dünyanın yarısını dolaşabilir.” Özlü bir epigram, evet, ama olguyu analiz etmede pek yardımcı olmuyor.
İnsanların gruplar halinde nasıl davrandığını temsil etmek için sıklıkla doğal süreçlere başvururuz. Fiziksel olarak, büyük kalabalıklar ve trafik sıvılar gibi davranır ve sıklıkla bu şekilde doğru bir şekilde modellenir. Davranışlarımızı başka kurallar yönetir ve söylenti yayma söz konusu olduğunda, hastalıkların yayılması sezgisel bir benzetmedir. İnsanlar bir virüsten ziyade bir yalanın vektörleri olarak hareket eder ve sonuçlar bunun nasıl çalıştığı ve nasıl durdurulacağı konusunda çok fazla içgörü sağlar.
Ancak hızlı tempolu ve saldırgan modern sosyal medya ve haber ortamı işleri biraz değiştiriyor. Wenrong Zheng liderliğindeki Çin’deki Shandong Normal Üniversitesi’nden araştırmacıların açıkladığı gibi makaleleri AIP Advances’ta yayınlandı:
Bulaşıcı hastalık modeli henüz ağdaki söylenti yayılımını gerçek anlamda yansıtamıyor. Bunun başlıca nedeni bulaşıcı hastalıkların aktif olarak yayılmaması, söylentilerin ise aktif olarak yayılması ve modelin söylenti yayıcıların rasyonalitesini ve öznelliğini göz ardı etmesidir; ikinci olarak, bulaşıcı hastalık modeli yalnızca grup büyüklüğündeki değişiklikleri hesaba katar, ancak ortaya çıkan sosyal etkiyi ve potansiyel riskleri hesaba katmaz.
Başka bir deyişle, hastalık modeli, bir söylentiye “bulaşan” kişilerin onu aktif olarak yayma biçimini, basitçe markette yakınlarındaki birine iletmekten ziyade, kusurlu bir şekilde temsil eder. Ve hastalık modelleri genellikle ölümü tahmin etmek ve önlemek için tasarlanmıştır, ancak belki de dezenformasyon çalışmasıyla ilgili diğer önemli ölçütler için değildir.
Peki bunun yerine hangi doğal süreci kullanabiliriz? Bilim insanları orman yangınları, böcek sürüleri ve zıplayan top koleksiyonları önerdiler – ancak günümüzde doğanın yerini tutan şey … nükleer fisyondur.
Hızlı nükleer reaktörler 101: Fisyon, uranyum atomlarının nötron yaydıkları, diğer uranyum atomlarına çarparak onların da aynısını yapmasına neden olan uyarılmış bir duruma zorlanmasıdır. Belirli bir yapay uyarım seviyesinde, atomların diğer atomları uyarma tepkimesi kendi kendini sürdürebilir hale gelir; bir reaktörde, bu süreç sıkı bir şekilde kontrol edilir ve tüm bu nötronların ayrılmasından kaynaklanan ısı güç için toplanır. Ancak bir bombada, tepkimenin üssel olarak büyümesi teşvik edilir ve bir patlama meydana gelir.
Araştırmacılar söylentileri bu sürece nasıl yansıttıklarını şöyle açıklıyor:
Öncelikle, başlangıçtaki çevrimiçi söylentiler nötronlarla, uranyum çekirdekleri bireysel söylenti alıcılarıyla ve fisyon bariyerleri bireysel aktif yayılma eşikleriyle karşılaştırılır; İkinci olarak, nükleer fisyon süreci analiz edilir ve enerji birikim derecesi çevrimiçi söylentilerin sosyal etkisini karşılaştırmak için kullanılır.
Söylentilere göre, insanlardan (atomlardan) fırlayan nötronlar, uranyumun farklı halleri gibi, farklı aktifleşme eşiklerine sahipler, ancak yeterli uyarılmış duruma ulaştıklarında aktif yayıcılar haline geliyorlar.
Bu, modelleyicilerin bir söylentinin nasıl yayılacağını veya yayıldığını anlamaya çalışırken manipüle etmeleri için birkaç kaldıraç ve kadran daha sağlar. Örneğin, söylentinin enerjisi ne kadar yüksek? Daha az tepki veren kullanıcıların (U238) konsantrasyonu tek bir başıboş söylenti tarafından harekete geçirilmeye hazır kullanıcılara (U235) kıyasla nedir? İleri yayılımın (nötron veya retweet) bozulma oranı nedir ve ısı (kullanıcı etkinliği) bir şekilde yakalanıyor mu?
Bu tür şeylerin nasıl çalıştığı hakkında düşünmenin zengin ve ilginç yeni bir yolu ve kulağa oldukça mekanik gelse de, insanlarına/atomlarına pasif bir epidemiyolojik modele veya akışkanlar mekaniğine dayalı bir modele göre daha fazla yetki veriyor. İnsanlar bu modelde atom olabilir, ancak insan niteliklerine sahip atomlardır: Gelen söylentilere ne kadar dirençli, ne kadar eğitimli, yeni dezenformasyona karşı ne kadar çabuk alıcı bir duruma geri dönüyor?
En ilginci, sistem tarafından üretilen genel “ısı”, genel olarak toplum üzerindeki etkiyi temsil edecek şekilde yapılabilir. Ve bu, yalnızca bir söylentinin yayılıp yayılmadığını değil, aynı zamanda bu yayılımın bir etkisi olup olmadığını da söylemek için bir vekil görevi görebilir; heyecanlanan ancak asla zincirleme reaksiyon durumuna ulaşmayan bir fisyon sistemi, tamamen bastırılmadan başarıyla yönetilen bir söylenti olarak anlaşılabilir.
Elbette araştırmacıların “hükümet ve ilgili medyanın sosyal ağı gerçek zamanlı olarak izlemesi ve söylenti bilgilerini söylenti gelişiminin erken aşamasında kontrol etmesi ve buna karşılık gelen stratejiler oluşturması” önerisi, Çin düzenleyici rejimi altında olmaları bağlamında ele alınmalıdır. Bu, araştırmayı biraz farklı bir ışık altında gösteriyor: çevrimiçi söylentiler, hükümetin yakın incelemesine ihtiyaç duyan silah sınıfı uranyum olarak temsil ediliyor!
Yine de, bu, bilginin bu son derece değişken çağda nasıl hareket ettiği, çoğaldığı ve hatta nasıl patladığı konusunda heyecan verici (eğer isterseniz) yeni bir düşünme biçimi.
