Hayatım bu son iki hafta kötü bir déjà vu gibi geldi.
2014 yılında, Kiev’deki üniversiteden mezun olduktan sonra, memleketim Donetsk’e, güzel bir daireye (cömert büyükannem ve büyükbabam tarafından sağlanan) ve yerel bir televizyon kanalında iyi bir iş teklifine dönmeye hazırlanıyordum. Ayrılmaya başlamadan kısa bir süre önce annemden korkunç bir telefon aldım: Daireme bir füze çarptı. Bu, Donbas bölgesinin Rus işgalinin başlangıcıydı. Aylarca sivillerin öldürüldüğü, bildiğim yerlerin yıkıldığı, tanıdığım insanların hayatlarının mahvolduğu haberleriyle uyanırdım.
Geri dönemeyeceğimi bilerek, Kiev’de bir hayat kurdum, başkentin yaklaşık 12 mil dışında, ormanlarla çevrili pastoral bir yer olan Bucha banliyösünde güzel ve rahat bir yer edindim. Yerliler “Bucha en iyi şehir” der.
24 Şubat’ta, hayatımdaki ikinci savaş başladığında, ilk belgeselim için bir keşif gezisindeydim. Donbas Senfonisi. Savaşla ilgili bir film olmamalıydı. Ukrayna’nın güzelliği ve eşsiz endüstriyel folkloru hakkındaydı (Donbas, ABD Pas Kuşağı gibi, 1990’larda madenler ve fabrikalar kapatılmadan önce bir zamanlar Ukrayna’da ağır sanayinin merkeziydi.) Bu tarihi hatırlayarak, Bu kültür, bölgenin toparlanmasına yardımcı olabilir. Bir gün bir kömür madenine iniyorduk. Ardından bomba sesleriyle uyanıyoruz. Doktorum ve ben, Kiev’e kaçmadan önce otelin bodrum katında birkaç saat geçirdik.
Elena Rubashevska’nın annesi (kırmızı şapkalı) bir bodrum sığınağında komşularıyla birlikte Rus bombalamasını bekliyor.
Elena Rubashevska
Ama sadece Donbas değildi, bu sefer savaş tüm Ukrayna’da. Kiev’e ıssız sokakları, bombalanmış binaları, her yerde askerleri bulmak için geldik. Sirenler o kadar sık çalıyor ki, onlara çabucak alışıyorsunuz.
Pasaportumu, paramı, bazı kişisel eşyalarımı almak ve annemle arkadaşlarımın iyi olup olmadığını görmek için geri döndüm. Telefonumdan haberleri güncellediğimde Kiev’e yönelik büyük çaplı saldırı haberleri geliyordu. İlk sızdırılan resimlerde askerler ve tanklar görülüyordu. Ve ilk cesetler. Bir fotoğrafın arka planında evimden bir mil ötede bir nokta tanıdım. Oraya gitmem gerekiyordu. Ama o gün köprüleri havaya uçurdular.
Başlangıçta, raporlar Rusların yalnızca stratejik hedefleri vurduğu yönündeydi. Çok geçmeden bunun doğru olmadığını öğrendik. İşgalin ilk gününde şehrin etrafındaki altyapı tamamen yok edildi. Bölgeden çıkan tüm yollar ve köprüler havaya uçuruldu. Bombardıman sonucunda su temin sistemi hasar gördü. Kiev, acımasız ve anlamsız bir yıkım kampanyasının başlangıcı olan dış dünyayla bağlantısı kesiliyordu.
Yanımda hiçbir belge ve ne varsa yürüyerek merkez tren istasyonuna doğru yola koyuldum. Bir mucize eseri trene bindim. [the western Ukraine city of] Lviv.
Yolculuğumdan sahneler, insanlık dışı koşullarda batıya gitmeye çalışan kadınlar, çocuklar, yabancılar, evcil hayvanlar gibi bir felaket filminden gelebilir. Lviv’den sınıra kadar dolu bir otobüse bindim. İndik ve son birkaç kilometreyi yürüyerek yürüdük. Çok soğuktu ve kışlık kıyafetlerim yoktu. Yerel bir gönüllü, beni kurtaran bir uyku tulumu verdi. Hepimiz bir aradaydık – şimdiye kadar sadece kadınlar ve çocuklardı – hiçbirimiz savaşın başlangıcından bu yana, iç durumumuza uygun görünen kasvetli bir gökyüzünün altında sıraya girmiş, düzgün bir şekilde uyumamış veya yemek yememiştik. Ama Polonya’nın herkesi içeri aldığını duymuştuk. Bu bize umut verdi.
Sınırı geçtiğimizde gönüllüler su, sıcak içecek, yiyecek, battaniye ile geldi. Ve bilgi. Ücretsiz arabalar bizi gitmek istediğimiz yere götürmemizi bekliyordu.
Elena ve diğer Ukraynalılar, Polonya sınırında mülteci olarak karşılandı.
Elana-Rubashevska
Şimdi iki hafta sonra ve o aramayı tekrar alıyorum. Annem hâlâ Kiev’de ağlıyor. Bana evime füze isabet ettiğini söyledi. Bucha, evime üç milden daha yakın olan Hostomel askeri hava üssü nedeniyle savaşın başlangıcından beri bir hedefti.
Kıyamet görüntüleri internette yayılıyor. Evlere, okullara, hastanelere saldıran askerlerin. Bir şehirden gelen raporlar, bir anaokulunun bombalandığını gösteriyor.
İnternet gelir ve gider, yerel ISP’nin cesur çalışanları tarafından kısa bir süreliğine onarılır. Bombalar düştüğünde herkes yeraltına gider. Telefonunuza baktığınızda saat 14:00 ve sevdikleriniz çevrimiçi değilse bombalamanın devam ettiğini ve insanların tehdit altında olduğunu bilirsiniz.
Ukrayna Savunma Bakanlığı, bölgedeki sivilleri Rus askerleri tarafından kullanılmasını önlemek için herhangi bir bilginin çevrimiçi paylaşımını durdurmaya çağırdı. Ancak yerel halk, bilgi almak için Whatsapp ve Telegram’daki özel sohbet odalarını kullanıyor.
Hikayeler, ormanda tek başına başarılı kaçışları, kurşuna dizilmiş sivil arabaları, savaş alanından çıkmak için yalvaran hamile bir kadını, vahşice öldürülen gönüllüleri gösterir. Isı, su ve ışık olmadan insanlar kendi evlerinde donuyor. Elektrik kesildi. İki gündür haber yok, iletişim yok. İnsanlar artık telefonlarını kullanamayacak hale geldiğinde, olanları belgelemenin bir yolu olmayacağından endişeleniyorum. Sorumluları adalete teslim edecek hiçbir kanıt yok.
koydum Donbas Senfonisi şimdilik duraklamada. Bölgede yerleşik ve yerleşiktir ve orada fiziksel varlığımız olmadan yapılamaz. Umudum, Donbas’ın Kırım gibi kurban edilmeyeceğidir. Burası benim evim ve bir an önce oraya dönmek istiyorum. Ama filmimiz savaştan bahsetmeyecek. Bu hikayeleri anlatacak bir sürü başka film yapımcısı var. Görevim aynı: Toprağın güzelliğini ve zenginliğini anlatmak, unsurlarını keşfetmek, orada yaşayan insanların bilinçaltına derinden kazınmış gizli mitleri ortaya çıkarmak.
Bugünlük, ailemize ve arkadaşlarımıza neler olduğunu öğrenmek için tekrar deneyeceğiz. Oradaki insanların yapabileceği tek şey beklemek ve dua etmek. Bizim de yapabileceğimiz bu kadar.
Elena Rubashevska, Uluslararası Film Eleştirmenleri Federasyonu Fipresci’de film yapımcısı, eleştirmen ve yazı işleri müdürüdür. Ailesi hala Ukrayna’da.
