Küresel gıda sistemimize ilişkin şimdiye kadarki en iddialı değerlendirmelerden biri, iş dünyasının sağlık, çevre ve ekonomik kayıplarını her zamanki gibi hesaplıyor. Aynı zamanda hükümetlerin gıdayı daha sürdürülebilir bir şekilde üreterek trilyonlarca dolar değerinde fayda elde etmek için neler yapabileceklerini de özetliyor.
Sonuç olarak, mevcut sistemin (gıdanın nasıl üretildiği, pazarlandığı ve tüketildiği) neden olduğu zararların toplamı yılda 15 trilyon dolara ulaşıyor. Buna yetersiz beslenme, biyolojik çeşitlilik kaybı, iklim değişikliği ve diğer çevresel zararlarla ilişkili sağlık maliyetleri de dahildir. “Kısacası gıda sistemlerimiz yarattıklarından daha fazlasını yok ediyor” diyor rapor Gıda Sistemi Ekonomi Komisyonu (FSEC) ile ekonomistler ve bilim adamları tarafından bugün yayınlandı.
Raporun yazarları, sağlık ve ekonomi açısından 10 trilyon dolara kadar fayda sağlayabilecek (2020’de küresel GSYİH’nın kabaca yüzde 8’ine eşdeğer) bir dönüşüm zamanının geldiğini savunuyor. Bu, daha iyi iş uygulamalarını teşvik etmek ve insanlar ve gezegen için daha sağlıklı tüketici alışkanlıklarını teşvik etmek anlamına gelir.
“Gıda sistemlerimiz yarattıklarından daha fazlasını yok ediyor.”
“Seçim yapmak zorundayız değil mi? Ya 15 trilyon doları boşa harcıyoruz ya da tasarruf ediyoruz. [reapplying] çevreyi kurtarmaya yöneliktir. FSEC eş başkanı ve Afrika Ekonomik Komisyonu genel sekreteri Vera Songwe, bugün yaptığı basın toplantısında, genel olarak maliyet-fayda analizinin açık olduğunu düşünüyorum” dedi.
Rapor, 2050’de mümkün olabilecek tamamen farklı sonuçlara giden iki yolu modelliyor; biri “mevcut trendlere”, diğeri ise dünyadaki gıda sistemlerinin “dönüşümüne” dayanıyor. Bugün gıda, yılda 6 milyon hektar ormansızlaşmanın sorumlusudur. Aynı zamanda bir Sera gazı emisyonlarının üçte biri iklim değişikliğine neden oluyor. Böyle devam ederse ülkeler 2015 Paris Anlaşması’nda belirlenen iklim değişikliğini durdurma hedefine ulaşamayacak. Sonuç olarak, kuraklık ve aşırı hava koşulları gibi iklim kaynaklı felaketler, gıda üretimi için çok daha ciddi riskler oluşturuyor.
FSEC raporuna göre, gıda sistemimizdeki başarısızlıklarla ilgili tek başına sağlık maliyetleri, mevcut kayıpların büyük bir kısmını oluşturuyor (yılda 11 trilyon dolar). Çoğunlukla diyabet, hipertansiyon ve kanser gibi gıdayla ilişkili bulaşıcı olmayan hastalıklardan kaynaklanır. Raporda, bu yükün çoğunun obeziteyle yaşayan insanlar tarafından karşılandığı belirtiliyor. Raporda, aşırı işlenmiş ürünlere ve şeker, tuz ve yağ oranı yüksek gıdalara olan bağımlılığın artmasının, 2050 yılına kadar dünya çapında obezitede yüzde 70’lik bir artışa yol açacağı tahmin ediliyor ve bu durumun 1,5 milyar insanı (beklenen küresel nüfusun yüzde 15’i) etkileyeceği tahmin ediliyor. Mevcut eğilimlerin devam etmesi, dünyanın diğer bölgelerindeki yetersiz beslenmeyi daha da kötüleştirecek ve gıda güvensizliği 640 milyon insanın zayıf olmasına neden olacaktır.
İyi haber şu ki, şimdilik varsayımsal da olsa ileriye dönük başka bir yol daha var. Hükümetler tarımdan kaynaklanan kirliliği vergilendirebilir ve sübvansiyonları sağlıklı ve sürdürülebilir şekilde yetiştirilen gıdalara kaydırabilir. Uzaktan algılama ve saha içi sensörler gibi yeni teknolojilerin kullanılması da kirliliği azaltabilir. Dünyanın kendi gıdasını üretme şeklinin elden geçirilmesi, küçük çiftçilerin sübvansiyonlar ve finansmana erişim yoluyla desteklenmesini de gerektirecektir.
İnsanlar sonuçta diyetlerini de değiştirmek zorunda kalacaklardı. Herkese uyacak tek bir plan yok, ancak daha az et yemek dünyanın birçok yerinde daha sürdürülebilir bir beslenmenin reçetesidir. Sonuçta, küresel et tüketiminde meteorik bir artış yaşandı yüzde 500 1992 ile 2016 arasında. Ve gıda üretimi söz konusu olduğunda hayvancılığın iklim üzerinde en büyük etkisi var.
Tüm bu değişikliklerin uygulanmasının yılda 200 ila 500 milyar dolar arasında bir maliyeti olabilir. Ancak rapora göre bu, elde edeceği 10 trilyon dolarlık faydayla karşılaştırıldığında pazarlık sayılır. Yetersiz beslenme 2050 yılına kadar ortadan kaldırılabilir. Dünya, beslenmeye bağlı kronik hastalıklardan kaynaklanan 174 milyon erken ölümü önleyebilir. Hatta ulusların iddialı Paris iklim hedeflerine ulaşma konusunda daha iyi bir şansı olabilir ve bu da kendi sağlık yararlarını teşvik edebilir.
Rapor, kapsamlı literatür incelemeleri, vaka çalışmaları ve ekonomik modelleme dahil olmak üzere FSEC tarafından dört yıllık bir araştırmanın sonucudur. FSEC, Rockefeller Vakfı ve Ikea Vakfı gibi ünlü fon sağlayıcıların yer aldığı bağımsız bir akademik komisyondur.
Gıda yazarı ve Harvard profesörü Michael Pollan, bugün rapora eşlik eden bir basın açıklamasında, “Kaçınılmaz olanı geciktirmek için artık zaman yok – bu rapor, politika yapıcıların daha sağlıklı, daha sürdürülebilir bir gelecek yaratmak için şimdi atması gereken adımları vurguluyor” diyor. “Gıda sistemlerinin yeniden yapılandırılması tartışmasız, hem gezegene hem de insan sağlığına onlarca yıldır verilen zararı tersine çevirmek için sahip olduğumuz en büyük fırsatlardan biri.”
