İran’daki internet dünya çapındaki en kötü internetlerden biri ve bunun nedeni hükümetin sansürü artırması olabilir.
Engellenen web siteleri, günlük kesintiler, daha düşük hızlar ve IP adreslerinin filtreleme doygunluğu; Tahran Elektronik Ticaret Birliği (TECA) tarafından tasvir edilen korkunç senaryo budur.
İçinde TECA raporu (kaynak Farsça)Uzmanlar, bu “kendi kendine meydana gelen” durum için Başkan’ı ve İranlı yetkililerin bilgi eksikliğini suçluyor. İran, dünya çapındaki internet kesintilerine öncülük ediyor ve vatandaşları, önemli bilgilere çevrimiçi olarak erişmeye devam etmek için toplu halde VPN hizmetlerine ve diğer engelleyici araçlara yönelmeye zorluyor.
İnternet kısıtlamalarında lider
Bulgular hakkında yorum yapan Citizen Lab Bilgi Güvenliği Analisti Azam Jangravi bana şunları söyledi: “İran dünyadaki en kısıtlayıcı internet ortamlarından birine sahip, birçok popüler web sitesine ve sosyal medya platformuna erişimi engellemenin yanı sıra çevrimiçi içeriği gözetliyor ve filtreliyor. “
İran’daki internet durumunu izleyen ve değerlendiren bağımsız bir kuruluş olan Tahran Elektronik Ticaret Derneği tarafından yürütülen soruşturmanın ortaya çıkardığı gibi, İran’daki tüm web sitelerinin neredeyse yarısı son dokuz ayda bir tür kesinti yaşadı.
Uzmanlar ayrıca, özellikle “17:00 ile 23:00 arasında meydana gelen” günlük internet kesintilerini de kaydetti. Bunlar, yerel ağdaki yeni filtreleme ekipmanının bir yan ürünü gibi görünüyor ve işlevsel kesintilere ve işlemci doygunluğuna neden oluyor.
Biliyor musun?
İran ekonomisi zarar gördü 1,7 milyar dolardan fazla İnternetin kapatılması nedeniyle GSYİH (Gayri Safi Yurtiçi Hasıla) kaybı ve 470 milyon doların üzerinde NetLoss’un hesaplamalarına göre 2023’te hizmet engellemesinden kurtulacak.
Bütün bunlar İran’ı, en fakir ve az gelişmiş ülkelerle birlikte internet kalitesi açısından en kötü 50 ülke arasına yerleştiriyor. Ancak uzmanlar, İran’ın durumunda hükümetin suçlu olduğunu, çünkü “bu koşulların kendi kendine oluştuğunu” söyledi.
Rapor, teknik anlayış eksikliğinden dolayı İranlı yetkililerin, açık nedenler sunmadan fikri mülkiyet düzeyinde ayrım gözetmeksizin sansür uygulayabileceğini iddia ediyor.
Sadece web sitelerinin engellenmesi ve bant genişliğinin daraltılması değil, İranlı yetkililer de özellikle 2019 ve 2022’de meydana gelen protestolar gibi siyasi çalkantıların yaşandığı dönemlerde internetin fişini kapatmakla giderek daha fazla meşgul oluyor.
VPN sağlayıcısı Surfshark tarafından toplanan verilere göre 2023’ün ilk yarısında internet kesintilerinin en büyük faili İran oldu. Zahedan bölgesinde 2022 yılı sonundan bu yana cuma namazı sırasında da haftalık internet kesintileri yaşanıyor.
Jangravi’ye göre bu performans, “hükümetin kriz zamanlarında interneti tamamen keserek vatandaşları karanlıkta ve savunmasız bırakma konusundaki istekliliğini” gösteriyor.
Vatandaşlar bu kısıtlı çevrimiçi ortamda gezinmek için teknoloji konusunda bilgili olmaya zorlandı. Sanal özel ağlar gibi araçların kullanımı son yıllarda katlanarak arttı. Bunun nedeni, VPN’nin, çevrimiçi anonimliği artırmak için internet bağlantılarını şifrelerken coğrafi kısıtlamaları atlamanıza yardımcı olmak için IP adresinizi taklit eden bir güvenlik yazılımı olmasıdır.
Ancak aynı zamanda yetkililer VPN kullanıcı sayısını da ikiye katladı; İran da geçen yıl VPN sansüründe gümüş madalya kazandı. Jangravi, bunun vatandaşların “yetkililer tarafından tespit edilip cezalandırılma riskiyle karşı karşıya olduğu” anlamına geldiğini belirtti.
VOA, 2013 yılında İran’ın internetin ulusal versiyonunu geliştirmek için Çin’le nasıl çalıştığını bildirmişti. Böyle bir sistemin uygulanması halinde ortaya çıkabilecek riskler sorulduğunda Jangravi, bunun İran halkını küresel internetten daha da izole edeceğini, onların bilgiye, iletişime ve ekonomik fırsatlara erişimlerini kötüleştireceğini söyledi.
“Uluslararası toplum İran’ın internet sansürünü kınadı ve internet erişiminin yeniden tesis edilmesi ve dijital hakların korunması çağrısında bulundu. Ancak İran hükümeti internet üzerindeki kontrolünü gevşeteceğine dair çok az işaret gösterdi ve bunun yerine kendi internetini geliştirmeye yönelik yatırımlarını artırdı. Kendi yerli platformlarımız ve altyapımız var” dedi bana.
İran’da internetin istikrarsız durumu, fiyatlardaki yeni artışın ardından vatandaşların 2024’te internet için %34’e kadar daha fazla ödeme yapmasının beklendiği göz önüne alındığında daha da kötüleşiyor; bu, insanların çevrimiçi faaliyetlerini sınırlamanın başka bir yolu gibi görünüyor.
Jangravi şunları söyledi: “İran’da internetin geleceği belirsizliğini koruyor, ancak İran halkının dijital özgürlükleri ve onurlarına yönelik ciddi bir meydan okumayla karşı karşıya olduğu açık.”
