On yıllardır bilim camiası dikkatini insanların artan yalnızlık sorununa odakladı. Aslında yalnızlık küresel olarak büyüyen bir olgudur ve durum, COVID-19 salgınının ardından daha da kötüleşti. Bu yaygın duygunun, bundan muzdarip olanlar üzerinde yalnızca duygusal değil, aynı zamanda fiziksel bir etkisi de vardır. Amerikan Emekliler Derneği’ne (AARP) göre, Amerika Birleşik Devletleri’nde 45 yaş üstü her üç kişiden birinin kronik yalnızlık sorunu yaşadığı tahmin edilmektedir. Birleşik Krallık’ta bile yalnızlık o kadar önemli bir toplumsal etkiye sahip ki, milletvekili Jo Cox’un teklifi üzerine sorunla ilgilenmek üzere bir parlamento komisyonu kuruldu.
Dolayısıyla sorulması gereken doğru soru şudur: Yapay zeka ve konuşma sistemleri yalnızlığın ve bunun insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerinin sınırlandırılmasına olumlu katkıda bulunabilir mi?
Ancak görünüşte önemsiz olan bu soru, açık bir yanıt sunmuyor. Zaten 2018’de Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nün dergisi MIT Sloan, “Yapay Zeka Yalnızlığı İyileştirebilse Bile – Yapmalı mı?” başlıklı bir makale yayınladı. (Yapay zeka yalnızlığı iyileştirebilse bile bunu yapmalı mı?) akıllı sistemlerin insanlarda tartışma ve arkadaşlık yaratma potansiyeline sahip olduğu kabul edilirken aynı zamanda yaratma ve geliştirmedeki bu kısayolun mümkün olduğu ihtimaline de karşı çıkıyordu. ilişkiler bir şekilde sosyal normları altüst edebilir ve insanlar arasında gerçek ilişkilerin doğuşunu sınırlayabilir.
Yapay zekanın aslında insanların davranışlarından öğrenme ve tepkilerini son kullanıcının en çok tercih ettiği şeye göre uyarlama eğiliminde olması, akıllı aracının kullanıcının kusurlardan arınmış olarak algıladığı ve toleranslı olduğu bir sistem olma eğiliminde olduğu anlamına gelecektir. – tam tersi – kullanıcının her kusuru, davranışlarını ve inançlarını kutuplaştırır (ancak bunlar normal bir ilişkisel dinamikte doğal bir ılımlılık bulma eğilimindedir).
Çoğu zaman olduğu gibi, sinematografi ve özellikle de 2013 yapımı “HER” filmi olası bir distopik geleceği öngörmüştür. Bu filmde olay örgüsü, partneri tarafından terk edilen ve zekayla donatılmış bir işletim sistemiyle romantik bir ilişki geliştiren bir adamın etrafında dönmektedir. yapay ve burada – önemli bir sahnede – aktris Scarlett Johanson’un canlandırdığı bir kadın, kahramanla fiziksel bir ilişkiye izin vermek için kendisini işletim sisteminin kendisine teslim ediyor (dolayısıyla erkek – rollerin tersine çevrilmesiyle – hale geliyor) makinenin bir aleti).
Hayal gücünde ortaya atılan bu aşırı durum, yaklaşık on yıl sonra ancak yakın zamanda Replika davasıyla hayata geçti. Replika aslında kullanıcılarla etkileşime geçmek ve onların arkadaşı olmak için tasarlanmış bir uygulamadır. Bir güncellemenin ardından yazılım davranışını kısmen değiştirdi ve bazı sadık kullanıcılar bu güncellemeyi sevdikleri birinin kaybı, hatta kendilerine zarar verme tehdidi olarak deneyimledi.
Bu durum, her ne kadar yapay zeka ve özellikle chatbotlar giderek büyüyen yalnızlık sorununa çözüm bulmak için umut verici çözümler sunsa da, bu tür çözümlerin etik ve ahlaki sonuçları üzerinde düşünmenin önemli olduğunu ve bunların çözüme kavuşturulması gerektiğini bize hatırlatan bir uyandırma çağrısı olsa gerek. gerçek ve sağlıklı geleneksel sosyal etkileşimleri desteklemeli ve bunların yerine geçmemelidir.
* Pavia Üniversitesi’nde araştırma görevlisi ve Dijital Pazarlama profesörü – Roma “La Sapienza”
