Uzay, insan vücudu için düşmanca bir yer olabilir, mikro yerçekimi koşulları ve fizyolojimizi tepeden tırnağa kurcalayan diğer faktörler – tabii ki birincil endişe kaynağı.
NASA tarafından finanse edilen yeni bir çalışma, konunun daha derinden anlaşılmasını sağlıyor. Araştırmacılar Perşembe günü, Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS) veya NASA uzay mekikleri üzerinde en az altı ay süren görevlerde seyahat eden astronotların, beynin ortasındaki beyin omurilik sıvısı içeren boşluklar olan serebral ventriküllerde önemli ölçüde genişleme yaşadıklarını söyledi.
Bu renksiz ve sulu sıvı beyin ve omuriliğin içinde ve çevresinde akar. Ani darbelere karşı korunmaya yardımcı olmak için beyni yastıklar ve atık ürünleri uzaklaştırır.
Araştırmacılar, 30 astronotun beyin taramalarına dayanarak, bu tür yolculuklardan sonra ventriküllerin tamamen iyileşmesinin üç yıl sürdüğünü buldular;
“Karıncıkların arka arkaya görevler arasında iyileşmek için yeterli zamanı yoksa, bu durum beynin mikro yerçekimindeki sıvı değişimleriyle başa çıkma yeteneğini etkileyebilir. Örneğin, karıncıklar bir önceki görevden itibaren zaten genişlemişse, Scientific Reports dergisinde yayınlanan çalışmanın baş yazarı Florida Üniversitesi sinirbilimci Heather McGregor, “daha az uyumlu olun ve/veya bir sonraki görev sırasında sıvı geçişlerini genişletmek ve yerleştirmek için daha az alana sahip olun” dedi.
Mikro yerçekiminden değil, beyin körelmesinden kaynaklanan yaşa bağlı ventriküler genişleme, bilişsel gerileme ile ilişkilendirilebilir.
Florida Üniversitesi uygulamalı fizyoloji ve kinesiyoloji profesörü ve çalışmanın kıdemli yazarı Rachael Seidler, “Uzay yolcularında ventriküler genişlemenin etkisi şu anda bilinmiyor. Daha uzun vadeli sağlık takibine ihtiyaç var. Bu ventriküler genişleme muhtemelen çevredeki beyin dokusunu sıkıştırıyor.” söz konusu.
Dünya’nın yerçekiminin yokluğu beyni değiştirir.
Seidler, “Bu mekanik bir etki gibi görünüyor” dedi. “Dünya’da damar sistemlerimiz, tüm sıvılarımızın yerçekimi nedeniyle ayaklarımızın altında birikmesini önleyen kapakçıklara sahiptir. Mikro yerçekiminde bunun tersi gerçekleşir – sıvılar başa doğru kayar. Bu öne doğru sıvı kayması muhtemelen ventriküler genişlemeye neden olur ve beyin kafatasının içinde daha yüksekte oturuyor.”
Çalışmaya ABD, Kanada ve Avrupa uzay ajanslarından ortalama yaşları 47 olan 23 erkek ve yedi kadın astronot dahil edildi. Sekizi, yaklaşık iki haftalık uzay mekiği görevlerinde seyahat etti. On sekizi yaklaşık altı aylık ISS görevlerinde ve dördü yaklaşık bir yıllık ISS görevlerindeydi.
Kısa görevlerden sonra astronotlarda çok az ventriküler hacim değişikliği meydana geldi veya hiç olmadı. Astronotlarda altı ay veya daha uzun görevlerden sonra genişleme meydana geldi, ancak altı ay boyunca uçanlar ile bir yıl boyunca uçanlar arasında bir fark yoktu.
McGregor, “Bu, ventrikül genişlemesinin çoğunun uzayda ilk altı ayda gerçekleştiğini, ardından bir yıl civarında azalmaya başladığını gösteriyor” dedi.
Genişlemenin altı ay sonra kötüleşmemesi, astronotların yolculuk sırasında mikro yerçekiminde iki yıl geçirebilecekleri gelecekteki Mars görevleri için iyi bir haber olabilir.
McGregor, “Bu ön bulgu, uzun süreli görevler sırasında astronot beyin sağlığı için umut verici, ancak daha büyük bir astronot grubundan ve daha da uzun görevlerden sonra MRI verilerini incelememiz yine de önemli.” Dedi.
Seidler, endüstri geliştikçe, kısa uçuşların ardından genişleme olmamasının, kısa uzay turizmi gezilerini düşünebilecek insanlar için iyi bir haber olduğunu da sözlerine ekledi.
Mikro yerçekimi koşulları, insan vücudundaki fiziksel yükün azalması nedeniyle başka fizyolojik etkilere de neden olur. Bunlar arasında kemik ve kas atrofisi, kardiyovasküler değişiklikler, iç kulaktaki denge sistemi ile ilgili sorunlar ve gözleri ilgilendiren bir sendrom yer alır. Astronotların Dünya’dan uzaklaştıkça karşılaşabilecekleri güneş radyasyonuna daha fazla maruz kalmalarından kaynaklanan yüksek kanser riski başka bir endişe kaynağıdır.
© Thomson Reuters 2023
