Bir kuasar ve onu çevreleyen galaksinin çizimi. Sheffield ve Hertfordshire Üniversitelerindeki bilim adamlarının araştırmasına göre, Evrenin en parlak ve en güçlü nesneleri olan kuasarlar galaksi çarpışmalarıyla tutuşuyor. Bu keşif, evrenin tarihi ve Samanyolu’nun geleceği hakkındaki bilgilerimize katkıda bulunarak, kuasarların nasıl tetiklendiğini ve beslendiğini anlamak için çok önemli bilgiler sağlıyor. Kredi: NASA, ESA, CSA, Joseph Olmsted (STScI)
Bilim adamları, galaksilerin çarpışmasıyla tutuştuklarını keşfederek, evrendeki en parlak, en güçlü nesneler olan kuasarların en büyük gizemlerinden birini çözdüler.
- İlk olarak 60 yıl önce keşfedilen kuasarlar, Güneş Sistemimiz büyüklüğünde bir hacme sıkıştırılmış bir trilyon yıldız kadar parlak bir şekilde parlayabilirler, ancak şimdiye kadar bu kadar güçlü aktiviteyi neyin tetikleyebileceği bir sır olarak kaldı.
- Bilim adamları, kuasarlara ev sahipliği yapan 48 galaksiyi gözlemleyerek ve onları 100’den fazla kuasar olmayan galaksiyle karşılaştırarak, fenomenin galaksilerin çarpışmasıyla tutuştuğunu keşfettiler.
- İki galaksi çarpıştığında, yerçekimi kuvvetleri büyük miktarda gazı çarpışmadan kaynaklanan kalan galaksi sisteminin merkezindeki süper kütleli karadeliklere doğru iter – gaz galaksi tarafından tüketilmeden hemen önce. Kara delikradyasyon şeklinde olağanüstü miktarda enerji açığa çıkararak bir kuasar oluşturur.
- bu Samanyolu kabaca beş milyar yıl sonra Andromeda galaksisiyle çarpıştığında muhtemelen kendi kuasarını deneyimleyecek.
İlk olarak 60 yıl önce keşfedilen kuasarlar, Güneş Sistemimiz büyüklüğünde bir hacme sıkıştırılmış trilyonlarca yıldız kadar parlak olabilir. İlk gözlemlendikleri yıllardan bu yana, bu kadar güçlü aktiviteyi neyin tetikleyebileceği bir sır olarak kaldı. Sheffield ve Hertfordshire Üniversitelerindeki bilim adamlarının yürüttüğü yeni çalışma, şimdi bunun galaksilerin birbirine çarpmasının bir sonucu olduğunu ortaya çıkardı.
Çarpışmalar, La Palma’daki Isaac Newton Teleskopu’ndan alınan derin görüntüleme gözlemlerini kullanan araştırmacılar, gökadaların kuasarlara ev sahipliği yapan dış bölgelerinde çarpık yapıların varlığını gözlemlediğinde keşfedildi.
Çoğu galaksinin merkezlerinde süper kütleli kara delikler bulunur. Ayrıca önemli miktarda gaz içerirler – ancak çoğu zaman bu gaz galaksi merkezlerinden uzak mesafelerde, karadeliklerin ulaşamayacağı bir yerde yörüngede döner. Galaksiler arasındaki çarpışmalar, gazı galaksi merkezindeki kara deliğe doğru iter; Gaz karadelik tarafından tüketilmeden hemen önce, karakteristik kuasar parlaklığıyla sonuçlanan radyasyon şeklinde olağanüstü miktarda enerji salar.
Bir kuasarın tutuşması tüm galaksiler için çarpıcı sonuçlar doğurabilir – gazın geri kalanını galaksiden çıkarabilir, bu da onun gelecekte milyarlarca yıl boyunca yeni yıldızlar oluşturmasını engelleyebilir.
Bu büyüklükteki bir kuasar örneğinin ilk kez bu hassasiyet seviyesinde görüntülenmesi. Araştırmacılar, 48 kuasarın ve onlara ev sahipliği yapan gökadaların gözlemlerini, kuasar olmayan 100’den fazla gökadanın görüntüleri ile karşılaştırarak, kuasarlara ev sahipliği yapan gökadaların diğer gökadalarla etkileşime girme veya çarpışma olasılığının yaklaşık üç kat daha fazla olduğu sonucuna vardılar.
Çalışma, bu güçlü nesnelerin nasıl tetiklendiğine ve ateşlendiğine dair anlayışımızda ileriye doğru önemli bir adım sağladı.
Sheffield Üniversitesi Fizik ve Astronomi Bölümü’nden Profesör Clive Tadhunter şunları söyledi: “Kuasarlar, Evrendeki en aşırı olaylardan biridir ve gördüğümüz şey, Samanyolu gökadamızla çarpıştığında muhtemelen kendi gökadamızın geleceğini temsil edecek.” Andromeda galaksisi yaklaşık beş milyar yıl içinde.
“Bu olayları gözlemlemek ve sonunda neden meydana geldiklerini anlamak heyecan verici – ama şükürler olsun ki Dünya uzunca bir süre bu kıyamet bölümlerinden birinin yakınından bile geçmeyecek.”
Kuasarlar astrofizikçiler için önemlidir, çünkü parlaklıkları nedeniyle uzak mesafelerde göze çarparlar ve bu nedenle Evren tarihindeki en erken çağlara işaretçiler olarak hareket ederler. Hertfordshire Üniversitesi’nde Doktora Sonrası Araştırma Görevlisi olan Dr. Jonny Pierce şöyle açıklıyor:
“Bu, dünyanın dört bir yanındaki bilim adamlarının hakkında daha fazla şey öğrenmeye hevesli olduğu bir alandır – bu, bilim insanlarının temel bilimsel motivasyonlarından biridir. NASA‘S James Webb Uzay Teleskobu Evrendeki en eski galaksileri incelemekti ve Webb, yaklaşık 13 milyar yıl önce yayılan en uzak kuasarlardan gelen ışığı bile tespit edebiliyor. Kuasarlar, Evrenin tarihini ve muhtemelen Samanyolu’nun geleceğini anlamamızda kilit bir rol oynuyor.”
Referans: JCS Pierce, C Tadhunter, C Ramos Almeida, P Bessiere, JV Heaton, SL Ellison, G Speranza, Y Gordon, C O’Dea, L Grimmett ve L tarafından “Galaksi etkileşimleri yerel tip 2 kuasarlar için baskın tetikleyicidir” Makrygianni, 13 Şubat 2023, Royal Astronomical Society’nin Aylık Bildirimleri.
DOI: 10.1093/mnras/stad455
