Geçen Eylül ayında, NASA’nın bir gezegen savunması testi için kasıtlı olarak bir uzay aracını bir asteroide çarpmasını dünya keyifle izledi. DART görevinin amacı, yaklaşan bir felaketin Dünya’yı tehdit etmesi durumunda, bir uzay aracının çarpmasının, yaklaşan bir asteroitin yörüngesini değiştirip değiştiremeyeceğini görmekti.
Çarpma ve sonuçları, gezegenin her yerindeki teleskoplar ve Hubble ve James Webb Uzay Teleskopları da dahil olmak üzere uzaydaki birkaç kişi tarafından gözlemlendi ve ön veriler, testin bu asteroitin yörüngesini değiştirmede başarılı olduğunu gösterdi. Ardından bilim adamları, daha fazla içgörü için topladıkları tüm verileri analiz etmeye başladılar.
Bu hafta, beş yeni kağıtlar içinde dergi Doğa uzay aracı asteroide çarptığında ne olduğu ve bu yöntemin Dünya’yı gerçekten tehdit eden bir asteroitin yönünü değiştirmede ne kadar etkili olacağı hakkında daha fazla bilgi veriyor. Bu makalelerden dördü büyük profesyonel teleskoplardan elde edilen verilere dayansa da, beşincisi, küçük arka bahçe teleskoplarını kullanarak etkiyi gözlemlemek için birlikte çalışan amatör astronomlar olan vatandaş bilim adamlarından alınan verileri kullandığı için sıra dışıdır.
Ön veriler, testin bu asteroitin yörüngesini değiştirmede başarılı olduğunu gösterdi.
Hubble ve JWST gibi uzay teleskopları çarpmanın etkilerini çok detaylı bir şekilde görebildiler, ancak çarpmanın kendisini sadece birkaç dakika farkla kaçırdılar. Bunun nedeni, bu teleskopların oldukça hassas olmaları ve çok uzaktaki hedefleri gözlemleyebilmeleridir, ancak güneş sistemimizde bir asteroit gibi nispeten yakın ve çok hızlı hareket eden bir nesneyi yakalamak için onları tam olarak doğru konuma getirmek zordur.
Bu nedenle, çarpma olayının tamamı hakkında olabildiğince çok veriyi yakalamak için yer tabanlı teleskoplar kullanıldı. Ancak iyi bir izleme noktası elde etmek kolay olmadı. SETI Enstitüsü’nden Ariel Graykowski, “Çarpma anında, Dünya’da asteroid Didymos’u gözlemleyebileceğiniz çok fazla yer yoktu.” vatandaş bilimi makalesianlatır Sınır. “Afrika’da iyi görüş sağlayan yalnızca birkaç yer vardı.”
Dünya çapında bir teleskop ağına sahip olmak, Kenya’daki Nairobi ve Hint Okyanusu’ndaki Réunion Adası gibi bu yerlerden gözlemler almayı mümkün kıldı. Graykowski, hem bireysel teleskop kullanıcılarından hem de Kenya çapında bilim eğitimini destekleyen ve DART etkisi için Nairobi’de özel bir gözlem etkinliği düzenleyen Gezici Teleskop projesi gibi bilime erişim gruplarından veri almak için Unistellar teleskop ağıyla birlikte çalışıyor.
Graykowski, “Bu ağa sahip olduğumuz için, etkiyi görebildik,” dedi, ağ hem etkinin neden olduğu ilk parlaklığı hem de uzay aracı asteroide çarptığında fırlatılan ejecta adı verilen müteakip malzeme bulutunu yakaladığında. “Dolayısıyla yurttaş bilimi çok gerekli bir araçtı.”
Ağ tarafından toplanan veriler, püskürmenin kütlesini veya çarpma nedeniyle ne kadar malzemenin yer değiştirdiğini ölçebildi. Bilim adamları bunu fırlatma hızıyla ilgili verilerle birleştirerek asteroide ne kadar enerji aktarıldığını hesaplayabilirler ve bu da “bir uzay aracını bir asteroide çarparak rotasından saptırma” yönteminin gezegen savunması için ne kadar etkili olduğunu gösterir.
“Çarpma anında, Dünya’da asteroit Didymos’u gözlemleyebileceğiniz pek çok yer yoktu”
Vatandaş bilim ağı tarafından tespit edilen bir başka ilginç tuhaflık da, tam çarpma anında gözlemlenen gizemli bir kızarıklıkla birlikte renkteki bir değişiklikti. Benzer bir etki, 2005 yılında Deep Impact adlı önceki bir asteroit çarpma görevinde görülmüştü ve bunun, fırlatılan toz bulutunun optik etkilerinden kaynaklandığı düşünülüyordu.
Graykowski, “Yani bu sadece Deep Impact görevindeki bir şans değildi – burada da görüyoruz,” dedi. Şimdi soru, bu kızarmanın aslında bir optik etki olup olmadığı veya asteroit yüzeyinin bileşiminden kaynaklanıp kaynaklanamayacağıdır. “Ve bu bize, en azından yüzeylerinde asteroitleri oluşturan malzeme hakkında bilgi verdiği için harika olurdu. Asteroitler güneş sistemindeki en eski cisimlerden bazılarıdır.”
Bir vatandaş bilim ağının en büyük avantajlarından biri, sürekli, devam eden gözlemler için kullanılabilmesidir. Büyük teleskoplara gereğinden fazla talep var, bu da daha fazla araştırmacının onlar üzerinde barındırılabileceğinden daha fazla zaman istemesi anlamına geliyor, bu nedenle hem gözlem süresi elde etmek hem de bir olayı olduğu gibi gözlemlemek son derece zor. Ancak bir ağ söz konusu olduğunda, her zaman izleyen biri vardır.
Graykowski, “En heyecan verici şey, gökyüzünde bir şeyin parçalanması veya bir şeyin patlamasıdır” dedi. “Bunun neden olduğunu bilmek istiyoruz ve bilmenin en iyi yolu, gerçekleştiğinde onu yakalamaktır. Bu yüzden [the network] gerçekten harika bir araç oldu çünkü daha önce asla yakalayamayacağımız şeyleri yakaladık.”
