Aum: Dünyanın Sonundaki Tarikat 1995 yılında Tokyo metrosuna yoğun saatlerde sarin gazı salınarak 14 kişinin ölümüne yol açan ve Japonya tarihindeki en büyük yerel terör eylemi olan 1995 Tokyo metro saldırısının ardındaki daha az bilinen hikayeyi anlatıyor.
Chiaki Yanagimoto ve Ben Braun’un yönettiği aum, Buda’nın reenkarnasyonu olduğunu söyleyen kendini iddia eden bir yogi olan Shoko Asahara tarafından kurulan saldırının arkasındaki kıyamet günü tarikatı Aum Shinrikyo’ya derin bir dalış yapıyor. Araştırmacı gazeteci David E. Kaplan ve Pulitzer Ödülü sahibi Andrew Marshall’ın kült hakkındaki kitabından yola çıkan doktor, saldırının sorumluluğunu üstlenen eski bir Aum adanmışı olan Fumihiro Joyu ve Marshall gibi karakterlerin tanıklıklarıyla anlatılıyor. Japonya’da yaşayan ve tarikatla ilgili alarm zillerini erkenden çalan bir İngiliz gazeteci.
Doküman üretim ve satış şirketi Submarine’in kurucuları Dan ve Josh Braun’un oğlu ve yeğeni olan Braun, yıllardır dokümanlar içinde ve çevresinde çalışıyor, ancak aum ilk yönetmenlik denemesini işaret ediyor. Yanagimoto ve Braun konuştu THR hakkında aum.
Aum’u yapmadan önce, Tokyo metro saldırısı hakkındaki kişisel anlayışınız neydi?
CHIAKI YANAGIMOTO Ortaokuldaydım. Japonya’nın kırsal bir bölgesi olan Yamanashi’de büyüdüm ve 11 yaşındayken bu olay gerçekleştiğinde, o ana kadar grup hakkında gerçekten bir şey bilmiyordum. Saldırı gerçekleştiğinde çok büyük bir haberdi ve bu suçun arkasında bu grubun olduğunu anlamamız çok uzun sürmedi. Sonra şahsen en büyük karargahlarının Yamanashi’de olduğunu öğrendim. Tüm ebeveynlerin çocuklarına dağlarda dolaşan beyaz cüppeli insanlara dikkat etmelerini söylediklerini hatırlıyorum.
BEN BRAUN İlkokulumun Dünya Ticaret Merkezi’nin yanında olduğu New York’ta büyüdüğümde benzer bir deneyim yaşadım. O sabah annemle birlikte oradaydım ve deneyimlemek ve ona gerçekten çok yakın olmak çok travmatik bir şeydi. Sanırım bu da beni benzer olayları araştırmaya yöneltti. Ve bu özel olayı okuduğunuzda, ne olduğu hakkında pek çok bilgi biliyorsunuz, ancak buna gerçekten neyin yol açtığını araştırmak zor görünüyordu. Oysa 11 Eylül’e yol açan şey çok, çok fazla analiz edilmiş ve iyi anlaşılmış. Yönetmenliğe dalmak istemiştim ve bunun, kendi hayatımdan çok fazla travmayla nasıl yaşayacağımı ve onu nasıl işleyeceğimi bildiğim için, bununla belirli bir şekilde ilişki kurabileceğim bir şey olduğunu hissettim.
Belgesel, haber medyasının veya olayla ilgili diğer haberlerin sunmadığı neyi sunuyor?
BRAUN Daha geniş hikayeye baktığınızda, olay hakkında çok şey biliyor olmama rağmen, araştırmaya başladığımızda olaya götüren çok daha fazla şey vardı. Sanırım bunun söylenmemiş gibi hissettik. Filmde çeşitli olayların ele alınmasına baktığınızda adeta bir arkeolojik kazı gibi. Bir kitapta anlatılan hikayenin sadece küçük parçaları vardı, bir kısmı çekilen başka bir belgeselde anlatıldı, bir kısmı haberlerde anlatıldı. Ve bunun tek bir yere konması gerekiyormuş gibi geldi. Anlaşılır bir şekilde anlatılabilmesi için yeniden bir araya getirilmesi gerekiyormuş gibi. Böylece olan her şeyin kümülatif etkisini bir nevi görebilirsiniz.
Filmdeki arşiv malzemeleri çok geniş. Gösterilen birçok görüntü çağdaş görünüyordu ve tarikatın içinden geliyor gibiydi. Nasıl buldun?
BRAUN Bu tamamen mucizevi. Filmin pek çok zorluğu oldu ve en başından beri onu araştırmaya başladığımız zamandı ve YouTube’a girerdik ve orada, havada olan şeylerin küçük kliplerini görürdük. [We’d ask]”Bu kimin görüntüleri?”
YANAGİMOTO Böyle haber görüntülerinden bahsetmiyoruz, grup içinde net bir şekilde çekilmiş görüntülerden bahsediyoruz.
BRAUN “Bütün bunların sahibi kim?” Dizinde bahsettiği hikaye için referans noktası olarak seçtiğimiz kitapta Aum, kendi etkinliklerini çokça filme aldı. Onu bulacağımızı düşündük ve temelde bulamadık. Sonunda olan şey, Joyu ile ilk tanışmamızdan sonra oldu, bunu gündeme getirdik ve o, “Biri onlara sahip olmalı. Belki çevremde vardır, bakarım.”
YANAGİMOTO Araştırma için Şubat 2020’de geri döndüm ve Los Angeles’a uçuşumdan birkaç gün önce Ben, Joyu’nun bazı kasetleri olabileceğinden bahsettiğini hatırlattı, neden onu arayıp tekrar sormuyoruz. Joyu, “‘”Nagano’daki bu ofise gidersen, bir şeyler bulacağını düşünüyorum.” dedi. Los Angeles’a uçağımın olduğu gün Tokyo’dan boş bir bavul aldım ve hızlı trenle Nagano’ya gittim, bu ofise gittim ve orada video kasetler, VHS kasetler, kitaplar ve kasetler vardı. Elimden gelen her şeyi o bavula koydum, oradan doğruca havaalanına gittim ve Los Angeles’a döndüm.
BRAUN Chiaki hızlı trene bindi ve onunla gidebilecek birini bulmaya çalıştığımız son saniyeydi. Bu, 2020’de Oscar gecesiydi. Parazit en iyi resmi kazandı ve ben [Parasite distributor] Neon’un ödül partisi ve tuvalete gitti ve o bu kasetleri aramak için buraya giderken onunla bir saat FaceTime videosunda kaldı, böylece garip bir şey olursa telefonda olabilirdim.
Kültler çok popüler bir belgesel konusudur. Anlatımı nasıl farklılaştırdınız? aum?
BRAUN Denizaltı çalıştı Vahşi, Vahşi Ülke; çok sayıda kült şey üzerinde çalıştık ve hepsi birbirine benziyor. Bunun farklı olan yanı, bir felaket filmi olması. Tabii ki, ideolojilerine ve ne yapmak istediklerine inmeniz gerekiyor, ancak bu büyük olay etrafında dönüyor ve ikincil olarak Japonya’ya gelen ve hinterlandında meydana gelen bu garip olayı duyan batılı bir gazeteci etrafında dönüyor. Bu noktada, Godzilla gibi hissetmeye başlar. Kırsal kesimde gizlenen canavarıyla ilgili bir hikaye.
YANAGİMOTO Bu film için duruşumuz, “Kült bir belgesel yapalım” demekten çok, bir anlatı filmi yapmak gibi bir anlatıydı. Şahsen diğer kült belgesellerin ne yaptığının ya da yapmadığının bilincinde değildim çünkü bu hikayeyi karakter odaklı olarak gördüm. Tüm referanslarımız başka kült dokümanlar değildi. referanslarımız Godzilla veya mafya babası.
Sundance izleyicilerinin belgeselde ne görmesini istiyorsunuz?
YANAGİMOTO Japonların bu film hakkında ne düşündüklerini gerçekten merak ediyorum. Filmde anlattığımız hikaye, birçok Japon için gerçekten bilmiyorlar ya da kasıtlı olarak başka tarafa bakmayı seviyorlar. Japon halkının kendi tarihimizi ve gerçekte ne olduğunu gerçekten görmesini istiyorum. Ve gerçekten bunu bir utanç olarak değil, olmuş bir şey olarak görün ve bundan öğrenebileceğimiz şey bu.
BRAUN Umarım Amerikalılar bunu izleyerek bugünkü durumları hakkında bir şeyler öğrenebilirler. Megaloman ve çok popüler, sevilen, büyük bir takipçisi olan, duvardan aşağı inen ve temelde başkente bir saldırı başlatan birinin hikayesini okurken. Bunun insanlar için kayıt olacağına eminim. Birisi “Kıyamet geliyor, dünyayı yok edeceğim” dediğinde. Ya da “Görevden ayrılmayacağım.” İnsanların söylediklerini dinlememiz gerekiyor çünkü bazen niyetlerin ne olabileceği o kadar da sır değil.
