Bazı yıldızlar hayatlarının sonuna büyük bir süpernova ile patlayarak ulaşırken, diğerleri bir sızlanma ile sona erer, büzülüp küçük bir çekirdeğe soğumadan önce şişip malzemeyi fırlatır. Ancak çok nadiren, bazı yıldızlar aç bir kara delik tarafından parçalanıp yutuldukça daha sert bir kadere maruz kalırlar.
Böyle bir olay, merkezinde hareketsiz bir kara delik bulunan bir galakside her 100.000 yılda bir yalnızca birkaç kez meydana gelir, ancak yakın zamanda böyle bir olay Hubble Uzay Teleskobu tarafından yakalandı. Araştırmacılar, yaklaşık 300 milyon ışıkyılı uzaklıktaki bir kara deliğin çok yakınında gezinen ve yok olan ve AT2022dsb adlı bir olayda bir ışık patlaması gönderen bir yıldızın yaşamının son birkaç anını gözlemlediler.
“Kara delikler çok dağınık yiyicilerdir.”
Bir yıldızın bir kara delik tarafından parçalanmasına gelgit bozulması olayı denir ve süper kütleli bir kara deliğin muazzam yerçekimi kuvvetlerinden kaynaklanır. Bu dev karadelikler galaksilerin merkezinde pusuda bekliyor ve çok yaklaşan bir yıldızdan gaz katmanları çekebiliyor. Sonunda, yıldız tamamen parçalanır ve kalıntıları, kara deliğin beslendiği, toplanma diski adı verilen kara deliğin etrafındaki bir madde diskine çekilir.
Araştırmacılardan biri olan Harvard & Smithsonian Astrofizik Merkezi’nden Emily Engelthaler, 12 Ocak Perşembe günü Amerikan Astronomi Derneği toplantısında “Kara delikler çok dağınık yiyicilerdir” dedi. “Bu birikim diskini – bu çörek şeklindeki şeyi – içeriden yiyorlar ve çok fazla yiyorlar ve bunu yaparken radyasyon yayarlar, bu birikim diskinin güzel, büyük, şişman bir çörek haline gelmesine neden olur.”
Bu olaylar tarafından yayılan radyasyonun bir kısmı jetler şeklinde uzaklaşır, ancak bu araştırma, birikim diskinin kendisinden gelen radyasyona odaklandı. Araştırmacılar yıldızdan gelen ultraviyole ışığa bakmak için Hubble’ı kullandılar ve spektroskopi adı verilen bir teknik kullanarak ışığı dalga boylarına ayırarak hangisinin emildiğini gördüler. Bu, ne tür elementlerin mevcut olduğunu anlamalarına ve kara deliğin etrafındaki parlak, sıcak kaosun içinde neler olup bittiğine dair ipuçları oluşturmalarına olanak tanır.
Böyle bir olay, merkezinde uyuyan bir kara delik bulunan bir galakside her 100.000 yılda bir yalnızca birkaç kez meydana gelir.
Morötesi dalga boyunda bu tür olayların gözlemlenmesi pek sık görülmez çünkü bu dalga boyu kolayca bloke edilir ve bu nedenle hakkında veri toplamak zordur. Dünya atmosferinin dışında bir teleskop gerekliydi. “Ultraviyole atmosferlerden geçmekte çok kötü, bu bizim için harika ama gözlem için korkunç. Bu yüzden bir uzay teleskobu kullanmalıyız,” dedi Engelthaler.
Araştırmacılar, yıldızın ve kara deliğin zaman içinde nasıl değiştiğini öğrenmek istediler, bu yüzden birkaç ay boyunca bir dizi gözlem yaptılar. Diskteki sıcaklıkların zamanla düştüğünü ve yıldız rüzgarlarının olaydan uzaklaşarak bize doğru 20 milyon mil/saat, yani ışık hızının yüzde 3’ü gibi muazzam bir hızla ilerlediğini buldular.
Bununla birlikte, araştırmacıların topladığı spektrumlar sabit değildi – zaman içinde önemli ölçüde değiştiler. Bunun nedeni, incelenen kaynağın çok uzakta olması ve dolayısıyla sinyalin gürültü arasında gizlenmiş olması olabilir. Ya da kara deliğin etrafındaki madde halkası gerçekten incelmiş ve kara deliğin çektiği madde miktarı düşmüş olabilir.
Araştırmacılar hala topladıkları tüm verileri ayıklamak için çalışıyorlar. Araştırmacı arkadaşımız Peter Maksym, “Gerçekten de olayla ilgili kafamızı karıştırıyoruz,” dedi. Beyan. “Yıldızını parçalıyorsun ve sonra kara deliğin içine doğru ilerleyen bu maddeyi alıyor. Ve böylece, neler olup bittiğini bildiğinizi düşündüğünüz modelleriniz var ve sonra gerçekte gördüğünüz şeyi elde ediyorsunuz. Burası, bilim insanlarının olması gereken heyecan verici bir yer: bilinen ve bilinmeyenin tam kesiştiği noktada.”
