Satürn’ün halkaları, güneş sistemindeki en ikonik yapılardan biridir, ancak oluşumları uzun zamandır tartışma konusu olmuştur. Yeni araştırmalar, muhteşem halkaların buzlu bir ayın ölümünden doğmuş olabileceğini gösteriyor.
Satürn dinamik bir sistemdir. Bu büyüleyici halkaların yanı sıra, uydularından biri olan Titan, yaklaşık olarak yaklaşık bir saatte gezegenden hızla uzaklaşıyor. Yılda 4 inç (11 santimetre) (Bizim Ay’ımız her yıl 1,5 inç yavaş yavaş Dünya’dan uzaklaşır). Satürn ayrıca yörünge düzleminden 26.7 derecelik bir açıyla eğilir ve bu güneş sistemimizde o kadar da nadir olmasa da, bu eğilmeye neden olan mekanizma gizemle örtülüdür. Ancak dün yayınlanan bir makale, Bilim tüm bu fenomenleri birleştirebilecek kayıp halkaya işaret edebilir: Chrysalis adı verilen Satürn’ün soyu tükenmiş buzlu uydusu.
“Bir masaya bir top atarsanız, ilk yalpalama periyodundan sonra, tepenin bu dönüş ekseninin düzenli olarak dikey etrafında bir daire oluşturduğu bir harekete yerleşir. Jack Wisdom, Gizmodo ile yaptığı telefon görüşmesinde, “Bu, zirvenin ‘devinimi’dir” dedi. Wisdom, Massachusetts Institute of Technology’de gezegen bilimi profesörü ve yeni çalışmanın baş yazarıdır. Bilgelik, Satürn ve uzak komşu Neptün’ün presesyonunun bir noktada çok yakın veya rezonanslı olduğunu söyledi. Titan’ın Satürn’den uzaklaşmasıyla birleşen bu rezonans, gezegenin neden eğildiğini açıklayabilirdi.
Ancak Wisdom ve meslektaşları, Cassini uzay aracından gelen yerçekimi verilerini incelerken, Satürn ve Neptün’ün artık rezonans içinde olmadığını fark ettiler ve buna hangi mekanizmanın neden olabileceğini merak etmeye başladılar. Wisdom, “Satürn’ün başka bir uydusu olduğu fikrine vardık” dedi. “Eğer o uydu birdenbire kaybolsaydı, o zaman [Saturn] rezonanstan çıkabilir.”
Bu varsayımsal kayıp aya Chrysalis diyorlar ve Titan ve Iapetus uydularının yörüngeleri arasında bir yerde var olduğunu düşünüyorlar. Bilgisayar modellemesi yoluyla, Titan dışa doğru spiral çizerken, Chrysalis’in yörüngesini bozacağını buldular. Chrysalis daha sonra gezegenin yerçekimi alanı tarafından parçalanacağı Satürn’e doğru hareket edecek ve Satürn’ü Neptün’ün rezonansının dışına iterken bugün gördüğümüz halkaları yaratacaktır. Bütün bu dram yaklaşık 100 milyon yıl önce çökmüş olurdu.
“Hepsi birbirine uyuyor,” dedi Bilgelik. “Bu bir olaylar zinciri olsa da, zincirdeki her bir unsur olasılık dışı şeyler değildir.”
NASA’nın Gezegen Bilimi Bölümü’nde program bilimcisi olan ve yeni makaleden bağımsız olan Henry Throop, bulguların ilgisini çekti. “Hipotezleri hakkında zorlayıcı olan şey, Satürn’ün şu anki durumunun pek çok açıklanamayan yönünü birbirine bağlamasıdır: halkaların görünüşte genç yaşı, Satürn’ün ekseni üzerindeki dik eğimi ve Titan’ın yörüngesinin yüksek eksantrikliği. Throop, Gizmodo’ya yazdığı bir e-postada, eğer doğruysa, burada sunulan konsept, güneş sisteminin önemli şekillerde gelişmeye devam ettiği anlayışımızı genişletiyor. Throop, makalenin bazı araştırmalarını finanse eden Cassini Veri Analiz Programı ile çalıştı.
Colorado, Boulder’daki Güneybatı Araştırma Enstitüsü’ndeki Gezegen Bilimleri Müdürlüğü’nden bağımsız bir araştırmacı olan Luke Dones, Chrysalis’in varlığını ve ömrünü tam olarak ortaya çıkarmak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu söyledi. “Arada çok boşluk var [Iapetus and Titan] Dones bir e-postada şöyle dedi: “Belki de Satürn’ün halkaları tarif ettikleri şekilde oluştu, ancak kesin bir cevap vermediler. Yazarlar halkaların oluşumunu simüle etmediler, ancak makalenin sonundaki kısa tartışmalarında önceki çalışmalara güvendiler.”
Satürn’ün halkalarının kökeni, Samanyolu’nun küçük köşemizin en büyük gizemlerinden biridir. Chrysalis’in var olduğunu varsayarsak, zamansız ölümü, Satürn’ün hem amatör hem de profesyonel gökbilimcilerin favori hedefi olmasının nedeni olabilir.
