Yapay zekanın enerji taleplerinin artması, teknoloji şirketlerini yeni enerji kaynakları arayışına yönlendiriyor. Bu durum, füzyon ve fizyon girişimlerine yapılan yatırımları ve rekabeti artırıyor.
Birçokları için doğalgaz, 7/24 kesintisiz enerji sağlamak için kolay bir çözüm. Denenmiş, uygun fiyatlı ve yaygın olarak bulunan bir kaynak. Ancak Orta Doğu’daki savaş, doğal gaz tedarik zincirinin savunmasız olduğunu gözler önüne serdi. İran’ın insansız hava araçları, önemli bir sürdürücü olan Katar’daki doğal gaz altyapısının önemli bir kısmını hedef aldı. Aynı zamanda, artan talep, petrol türbinleri için o kadar uzun bir bekleme listesi yarattı ki, bugünkü siparişlerin muhtemelen 2030’ların başına kadar karşılanamayacağı öngörülüyor.
Bu gecikmeler, yalnızca teknoloji şirketleri için değil, doğal gaz endüstrisi için de bir risk oluşturuyor.
ABD’de, doğal gazın %40’ı elektrik üretiminde kullanılmakta. Türbin kıtlığı geçici olarak sona erdiğinde, sektör yeni rakiplerle dolup taşabilir. Küçük modüler nükleer reaktör (SMR) girişimleri ve füzyon enerji şirketleri, önümüzdeki beş ila yedi yıl içinde ilk ticari enerji santrallerini şebekeye bağlamayı planlıyorlar ki bu, yeni bir doğal gaz enerji santrali için parçaların temin edilme süresiyle aynı.
Nükleer Tehdit
SMR girişimleri, doğal gaz enerji santrallerinin yerini alma konusunda en iyi şansa sahip olabilir. Bu tür şirketlerin çoğu, mevcut fisyon reaktörlerinin tasarımlarını geliştirmekte, ancak temel fizik yıllardır kanıtlanmış ve yaygın olarak kullanılmaktadır.
Bazı SMR şirketleri, on yıl sona ermeden önce reaktörleri çalışır hale getirmeyi hedefliyor. Google’ı gelecekteki müşterileri arasında sayan Kairos Power bunlardan biri. Şirket, 2024’te Hermes 2 gösterim reaktörü için onay aldı ve inşaat süreci devam ediyor. Sam Altman’ın boş çek şirketiyle birleşen Oklo ise, 2028 hedefiyle ilk ticari operasyonlarını başlatmayı planlıyor.
Diğerleri birkaç yıl sonra takip etmeyi umut ediyor. Amazon’u yatırımcılarından biri olarak sayan X-energy, 2030’ların başına hedefleniyor, Bill Gates’in kurduğu TerraPower ise, Meta ile bir anlaşma yaparak, 2030’da ticari operasyonlarına başlamayı planlıyor.
Doğal gazı tercih edilen enerji kaynağı olarak devralabilmek için, SMR’lerin hızlı bir şekilde ölçeklenmesi ve iş modellerinin bağımlı olduğu ölçek ekonomilerini gerçekleştirmeleri gerekiyor. Bu kolay olmayacak. Ancak teknoloji şirketleri, ya girişimlere yatırım yaparak ya da megawattlarca enerji sağlamak için onlarla anlaşmalar yaparak kendilerine güven duyuyor gibi görünüyor.
Füzyon Teknolojisinin Zaman Çizelgesi
Diğer teknoloji şirketlerinin sıcak baktığı bir diğer alan ise füzyon enerjisi. Fisyon kadar kanıtlanmamış olsa da, nükleer füzyon, yakıt olarak sadece deniz suyu kullanarak büyük miktarda enerji sağlama vaadi taşıyor.
Füzyon girişimleri de, ilk reaktörlerini dağıtım için 2030’lar içinde – ya da daha önce – devreye sokmayı hedefliyor. Commonwealth Fusion Systems gibi bir lider, gelecek yıl gösterim reaktörünü çalışır hale getirmeyi planlıyor. İlk ticari reaktörü, 400 megawatt kapasiteli Arc’ın Virginia’da 2030’ların başında enerji üretmeye başlaması bekleniyor.
Daha yeni bir girişim olan Inertia Enterprises, 2030 yılında şebeke ölçeğinde bir enerji santrali inşaatına başlamayı umuyor. Şirket, kontrollü nükleer füzyon tepkimelerinin enerji üretiminde daha fazla güç sağlamasının ilk kanıtını sunan Ulusal Ateşleme Tesisinin enerji tasarımından yola çıkmıştır.
Ancak Helion, hepsinden daha iddialı bir zaman çizelgesine sahip olabilir. Sam Altman tarafından desteklenen bu girişim, Microsoft’a enerji sağlamak için 2028’de ilk ticari ölçekli enerji santralini kurmaya çalışıyor. Şirketin, 2030 yılına kadar OpenAI’ye 5 gigawatt ve 2035’te 50 gigawatt sağlama konusunda görüştüğü iddia ediliyor. Bu rakamlara ulaşmak için Helion’un, on yılın sonuna kadar 800 reaktör ve ondan sonraki beş yılda 7,200 reaktör inşa etmesi gerekiyor.
Eğer bu girişim, bu miktarda enerji sağlarsa, enerji pazarını tamamen değiştirebilir. Geçen yıl ABD, tüm kaynaklarda 63 gigawatt yeni enerji üretim kapasitesi ekledi. Helion, her yıl yaklaşık 10 gigawatt yeni kapasite kurabilirse, tek başına geçen yıl tüm doğal gaz endüstrisinden daha fazla enerji ekleyebilir.
Fiyat Sorunu
Tüm bu şirketler için — gaz türbini üreticileri de dahil — en büyük zorluk maliyet.
SMR girişimleri, maliyet düşüşlerini sağlamak için kitlesel üretime güveniyor, ancak bu hipotez henüz kanıtlanmadı. Şu an itibarıyla, nükleer enerji, megawatt-saat başına yaklaşık 170 dolar ile en pahalı yeni üretim kaynaklarından biri olarak değerlendiriliyor. Füzyon ise benzer bir ölçeklenme zorluğuyla karşı karşıya, ancak daha fazla bilinmez ile. Bazı uzmanlar, bir füzyon enerji santrali için bir megawatt-saatin başlangıçta 150 dolar'ya mal olabileceğini öngörüyor.
Yeni baz yük doğal gaz enerji santralleri ise, Lazard’a göre, megawatt-saat başına yaklaşık 107 dolara iniyor; ancak fiyatlar son yıllarda artış göstermiş durumda, belki de yeni fisyon ve füzyon reaktörleri ile çarpışma yoluna girmekte.
Ancak yenilenebilir enerji ve bataryalar, bu maliyetlerin altında kalabilir.
Rüzgar ve güneş enerjisi maliyetleri son on yılda hızla düştü. Rüzgar enerjisi son yıllarda bir plateau seviyesine ulaşmış görünse de, güneş enerjisi fiyatları dur durak bilmeden aşağı iniyor. Bataryalar da yıllar içinde ucuzladı, öyle ki şebekeler büyük miktarlarda kurulum yapıyor — geçen yıl 58 gigawatt-saat kuruldu. Sübvansız bile, güneş enerjisi ve bataryaların birleşimi, megawatt-saat başına 50 ile 130 dolar arasında değişiyor, bu da füzyon, fisyon ve doğal gazla örtüşüyor.
Bu rakamlar, elektrikli araçlar için tasarlanan teknolojiyle üretilen mevcut batarya teknolojisidir. Şebeke bağlantılarına yönelik yeni tasarımlar, fiyatları daha da azaltabilir. Örneğin, Form Energy, Google’a 30 gigawatt-saatlik demir-hava bataryasından enerji sağlamak üzere bir anlaşma imzaladı. Diğer bir şirket olan XL Batteries, eski yağ tanklarını kullanarak ucuz organik sıvı depolayabilir — bataryanın boyutu yalnızca tankların boyutu ve sayısıyla sınırlıdır.
Yeni bataryalar kritik mineraller olan lityum, kobalt veya nikel kullanımını azaltarak, uzun vadeli enerji depolama maliyetlerini önemli ölçüde düşürme sözü veriyor. Bu durum, başka alternatiflerin avantajlı bir gerekçesini sunmayı zorlaştırabilir.
