Güney Tongatapu’nun yoğun yeşilliği içerisinde, Tongan dilinde “Büyük Kaya” anlamına gelen Maka Lahi adında bir kireçtaşı monoliti, binlerce yıl boyunca önceden meydana gelen bir felaketin sessiz tanığı olmuştur. Bu dev kaya, tarih öncesi dönemlerin derin izlerini taşımaktadır.
Küçük Dalgalar Değil, Dev Tsunamiler
Queensland Üniversitesi’nden doktora araştırmacısı Martin Köhler, Tongatapu’nun güney tarafında bir kıyı araştırması sırasında bu dev taşı keşfetti. Önce deniz kayalıklarında geçmiş dalga etkinlikleri için gözlemler yapmayı planlayan Köhler, yerel çiftçilerin yönlendirmesiyle kalın bir bitki örtüsünün arasındaki bu alanı inceledi.
“Bu kadar iç kısımda bulacağımı düşünmemiştim; çalışma alanımızın çok dışında konumlanmış ve büyük bir tsunami tarafından taşınmış olmalı,” diye açıkladı. Keşfettiği taş, iç kesimlerde beklenenden çok daha büyük bir boyutta, ağaçların arasında yer alıyordu.
Tahmini 1,180 ton ağırlığında ve denizden 200 metre uzakta bulunan bu dev kaya, araştırmacılar tarafından yaklaşık 6,900 yıl önce bölgeyi etkileyen büyük bir tsunamiye dair kanıt olarak onaylanmıştır.
Yaklaşık uzunluğu 14 metre, genişliği 12 metre ve yüksekliği neredeyse 7 metre olan bu taş, tam yüklü üç adet Boeing 747 uçağından daha ağırdır. Kayacın kimyasal bileşimi, onu kıyıdaki mercankaya kireçtaşı oluşumuna direkt olarak bağlamaktadır. Bu durum da, daha önce kıyıdan kırılarak iç kısımlara taşındığını doğrulamaktadır.
Dalgaların Modelleme Sonuçları 50 Metrelik Tsunami Duvarını Ortaya Çıkardı
Araştırmacılar, bu dev taşın hareketini sağlayan olayların kasırgalar ve olağan fırtinalar olamayacağını belirttiler. Sayısal dalga kanalı simülasyonlarına göre, bu boyutta bir taşı hareket ettirmek için 5. kategori kasırga bile yeterli olmamakta. Böyle bir gücü ancak büyük bir toprak kayması sonucu oluşan tsunami sağlayabilir; bu da en az 50 metre yüksekliğinde bir su duvarı oluşturup yaklaşık 90 saniye sürebilir.
Bu teorik dalga, saniyede 20 metre hızla hareket ederek, kireçtaşı kayalığa çarpacak; kayayı yerinden oynatarak, şu anda bulunduğu noktadan 39 metre yükseğe itecektir. Taşın gölgeli yüzeyinde bulunan uranyum-toryum tarihleme, olayın Holosen döneminin başlarında gerçekleştiğini göstermektedir.
Tsunami Tehlikesine Yeni Bir Yaklaşım
Queensland Üniversitesi’nden kıyı morfologu ve ortak yazar Annie Lau, bu keşfin modern tehlike planlamasındaki önemine vurgu yaptı. “Tonga’nın en son tsunami denemesi 2022 yılında altı kişinin hayatını kaybetmesine ve birçok hasara yol açtı. Geçmişte meydana gelen aşırı olayları anlamak, tehlikeleri değerlendirmek ve buna hazırlıklı olmak için kritik öneme sahiptir,” dedi.
Maka Lahi’nin varlığı, bu bölgeyi etkileyen olağanüstü büyüklükteki tsunamileri gün yüzüne çıkarmaktadır; bu dalgaların 2022’deki tsunami yüksekliğinin iki katına kadar çıkma potansiyeli bulunmaktadır. Ayrıca, antik tsunami olayının, yakınlardaki Tofua arkı boyunca meydana gelen büyük bir deniz altı toprak kayması veya volkanik bir çökme ile ilgili olabileceği düşünülmektedir. Benzer mekanizmaların, 2022’deki Hunga Tonga patlaması sırasında oluşan dev dalgaları da tetiklemiş olabileceği düşünülmektedir.
