James Webb Uzay Teleskobu ve COSMOS Projesi
NASA destekli bir proje olan COSMOS, James Webb Uzay Teleskobu (JWST) aracılığıyla elde edilen gözlemlere dayanmaktadır. Bu proje, şimdiye kadar sunulan en geniş evren görüntüsünü sunarak, bilim dünyası için açık kaynak olarak 1.5 TB’dan fazla veri yayınlamıştır. Cosmic Evolution Survey (COSMOS), Kaliforniya Üniversitesi Santa Barbara ve Rochester Teknoloji Enstitüsü ortaklığında yürütülen bir projedir. Bu sayede, astroloji meraklıları için kapsamlı bir veri kümesi oluşturulmuştur.
Veri Kümesi ve Etkileşimli Görüntüleyici
Yayınlanan veri seti, galaksi kataloğu içermenin yanı sıra, kullanıcının belirli nesnelerin görüntülerini arayabileceği ve özelliklerini görüntüleyebileceği interaktif bir görüntüleyici de sunmaktadır. Bu veriler, Yakın Kızılötesi Kamera (NIRCam) ile yaklaşık 0.54 kare derece, Orta Kızılötesi Alet (MIRI) ile ise 0.2 kare derecelik bir alanı kapsamaktadır.
Verilerin Kullanılabilirliği ve Kalibrasyon Süreci
Ham veriler, bilim topluluğuna önceden açık olmasına rağmen, COSMOS-Web projesinin amacı, bu verilerin diğer bilim insanları tarafından daha rahat kullanılabilmesini sağlamaktır. Çalışmalara liderlik eden Jeyhan Kartaltepe, verilerin kalibrasyonunun ve görüntülerdeki farklı artefakt başvurularının düzeltilmesinin ne kadar karmaşık olduğunu vurguladı. “Görüntüde arka plan ışığı gibi faktörleri düzelttikten sonra kullanıcılar için temiz ve bilimsel olarak kullanılabilir bir görüntü elde ediyoruz,” dedi Kartaltepe.
Artefaktlar, görüntülerde astrofiziksel bir kaynaktan gelmeyen öğelerdir. Örneğin, parlak yıldızların ışığının JWST’de yansıyarak oluşturduğu “kar topu” hayalet görüntüler bu tür artefaklara örnektir.
Büyük Gözlem Alanı ve Yüksek Kırmızı Kayma
COSMOS-Web, her yıl JWST’de zaman kazanmak için yaklaşık 100 projeden biri olarak, geniş bir gökyüzü bölgesinde çok yüksek kırmızı kayma ile galaksileri gözlemlemek için tasarlanmıştır. Kartaltepe, “Birçok anket, çok küçük veya orta büyüklükte bir alanı inceler, ancak bunun bir takası vardır: ya bir nokta üzerine uzunca bakıp en derin görüntüleri elde edersiniz ya da büyük bir alanı kapsamaya çalışırsınız.” şeklinde ifade etti. COSMOS, çok derin nesneleri görebilmek için tam olarak derin gözlem yapmaz, ancak büyük bir alan kapladığı için çok büyük bir kozmik hacmi inceleme olanağı sağlar.
Uzak galaksilerden gelen ışık, Dünya’dan uzaklaştıkları için spektrumun kırmızı ucuna kayar. “Daha yüksek bir kırmızı kayma, onların bizden en hızlı şekilde uzaklaştıklarını ve çok, çok erken evrende gördüğümüz anlamına gelir,” diyen Kartaltepe, bu olgunun önemine değindi.
Süper Bilgisayar ve Veri Kataloğu
Proje, Paris’teki Institut d’Astrophysique bünyesindeki Fransa süper bilgisayarı CANDIDE‘yi kullanarak görüntüleri tek bir mozaikte birleştirdi. Bu süreç, yaklaşık 1.5 TB veri sunan kapsamlı bir katalog oluşturmanın yanı sıra, projenin misyonunu sürdürmesi amacıyla kullanılmaktadır. 2007’de başlayan COSMOS, erken evrendeki 200 milyon yıl sonrasındaki dramatik değişimleri anlamaya devam edecektir.
Bu dönemde, erken evren, ışığı bloke eden nötr hidrojenle doluydu ve bunu izleyen süreçte, ışığın serbestçe yayılabildiği iyonize gaz haline geçiş yaptı. Bu süreç, reiyonizasyon olarak adlandırılır ve evrenin fotonlara saydam hale gelmesinin anını simgeler.
Verilerin Açıklığı ve Toplumsal Katılım
Kartaltepe, COSMOS-Web projesinin dünya genelindeki diğer projelere açık olduğunu belirtti. “Elbette, daha geniş bir topluluğun verileri incelemesi harika olacaktır… ve insanların, bizim aklımıza gelmeyen fikirleri olacaktır.” dedi. NASA şu ana kadar bu projeyi Finanse etmiştir, ancak bu finansmanın sona ermesi beklenmektedir. COSMOS, Avrupa’dan ek finansman elde etmek için de başvurmuştur.
